El Sondaj Makinası Bakımı: Motor, Şanzıman, Uç ve Boru Rehberi

El sondaj makinası bakımı dört ana parçaya odaklanır: motor (yakıt, hava filtresi, buji), şanzıman ya da redüktör, uç ve borular, bir de su pompası. Her kullanımdan önce birkaç dakikalık kontrol, her kullanımdan sonra temizlik ve sezon sonunda doğru depolama yapılırsa makina yıllarca sorunsuz çalışır. Sahada karşılaşılan arızaların büyük kısmı; yanlış yakıt karışımı, tıkalı hava filtresi, temizlenmeden bırakılan borular ve susuz delinen uçlar yüzünden çıkar.

Bu rehberde motor tipine göre bakım farklarını, kullanım öncesi ve sonrası kontrol listesini, uç ve boruların bakımını ve sık görülen arızaların olası nedenlerini anlatıyoruz. Not: bu yazı inşaatta kullanılan karot makinalarıyla ilgili değildir; burada anlatılan, açık arazide toprak, zemin ve kaya sondajı yapan el sondaj makinalarıdır.

El sondaj makinası bakımı neden bu kadar önemli?

El sondaj makinaları zor koşullarda çalışır. Toz, çamur, su ve kaya kırıntısı sürekli makinanın çevresindedir. Motor tozlu havayı emer, şanzıman uzun boru dizisini döndürürken yüksek yük altında kalır, uç ise her dakika sert zeminle sürtünür. Bakımı ihmal edilen bir makinada önce güç düşer, sonra ısınma ve titreşim başlar, en sonunda da arıza sahada, işin ortasında ortaya çıkar.

Düzenli bakımın üç somut faydası vardır:

• Sahada iş kaybı olmaz: Arazi çoğu zaman şehirden uzaktır. Basit bir tıkanıklık yüzünden günü kaybetmek, bakıma ayrılan birkaç dakikadan çok daha pahalıdır.
• Derinlik korunur: Gücü düşmüş bir motor ya da aşınmış bir uç, makinanın ulaşabileceği derinliği azaltır. Model bazında derinlik verilerini el sondaj makinası kaç metre iner yazımızda bulabilirsiniz.
• Makinanın ömrü uzar: Motor ve şanzıman en pahalı parçalardır. Bunları koruyan şey; temiz hava, doğru yakıt ve aşırı yükten kaçınmaktır.

Motor tipine göre bakım: 2 zamanlı ve 4 zamanlı farkı

Bakıma başlamadan önce makinanızın motor tipini bilmeniz gerekir. Horasan Makina'nın benzinli el sondaj makinalarının çoğu 2 zamanlı motorla çalışır; bu motorlarda yakıt, benzin ile 2 zamanlı motor yağının karışımıdır. Brigs 6.5 HP el sondaj makinası ise 4 zamanlı OHV motorludur; bu motorda yağ yakıta katılmaz, motorun kendi yağ haznesinde bulunur. Bu fark, bakımın en önemli kısmını değiştirir.

2 zamanlı motorda yakıt karışımı

2 zamanlı motorda yağlamayı yakıttaki yağ yapar. Depoya yağsız benzin koymak, motoru kısa sürede sarmaya götürür; bu, el sondaj makinalarında görülen en pahalı hatadır. Karışım oranı için tahmin yürütmeyin; makinanın etiketinde ve kullanım kılavuzunda yazan oranı kullanın, emin değilseniz üreticiye sorun. Karışımı temiz ve ayrı bir bidonda hazırlayın, depoya koymadan önce iyice çalkalayın. Hazırlanmış karışımı haftalarca bekletmeyin; bekleyen yakıt bozulur, karbüratörde tortu bırakır ve motorun çalışmasını zorlaştırır. İhtiyacınız kadar hazırlamak en doğrusudur.

4 zamanlı motorda yağ kontrolü

4 zamanlı motorda yakıta yağ katılmaz. Bunun yerine motorun yağ haznesindeki yağ seviyesi her çalıştırmadan önce kontrol edilmelidir. Makinayı düz bir zemine koyup yağ çubuğuyla seviyeye bakın; eksikse motor üreticisinin önerdiği tipte yağ ekleyin. Yağın ne sıklıkla değiştirileceği motor kılavuzunda yazar; tozlu ve ağır koşullarda çalışıyorsanız bu aralığı uzatmamaya özen gösterin. Kararmış, koyulaşmış ya da içinde çamur ve su izi olan yağı beklemeden değiştirin.

Her kullanımdan önce ve sonra yapılacak kontroller

Aşağıdaki liste, sahaya çıkmadan önce ve iş bitince birkaç dakikada yapılabilir. Alışkanlık haline getirildiğinde arızaların çoğunu daha başlamadan önler.

Kullanımdan önce

1. Yakıt ve yağ: 2 zamanlıda karışımın doğru ve taze olduğunu, 4 zamanlıda motor yağı seviyesini kontrol edin.
2. Hava filtresi: Filtre kapağını açıp bakın. Toz ve çamurla kaplıysa temizleyin.
3. Cıvata ve bağlantılar: Motor ile şanzıman arasındaki bağlantıların, tutamakların ve gövde cıvatalarının sıkı olduğundan emin olun. Titreşim zamanla cıvataları gevşetir.
4. Uç ve boru dişleri: Dişlerde çamur, kum ya da ezilme olup olmadığına bakın.
5. Su pompası: Kayada delecekseniz pompanın şarjlı ve dolu, hortumun sağlam olduğunu kontrol edin.

Kullanımdan sonra

1. Motoru rölantide kısa süre çalıştırıp durdurun: Ağır yükten hemen sonra motoru kapatmak yerine birkaç dakika soğumasını beklemek iyi bir alışkanlıktır.
2. Boruları ve ucu yıkayın: Boru içinde kuruyan çamur ve kil bir sonraki kullanımda sürtünmeyi artırır, dişleri bozar.
3. Gövdeyi temizleyin: Motorun soğutma kanatçıklarında biriken toz ve çamur motoru ısıtır. Kuru bir fırçayla temizleyin; motoru tazyikli suyla yıkamayın.
4. Dişleri yağlayın: Temizlenmiş boru ve uç dişlerine ince bir kat gres ya da diş yağı sürmek paslanmayı ve sıkışmayı önler.

Hava filtresi, buji ve yakıt sistemi

Sahada güç kaybının en yaygın nedeni tıkalı hava filtresidir. Sondaj sırasında motorun hemen yanında sürekli toz kalkar. Filtre tıkandıkça motor daha az hava alır, zengin karışımla çalışır, güç düşer ve buji kirlenir. Tozlu arazide filtreyi her gün kontrol etmek gerekir. Köpük tipi filtreler temizlenebilir; kağıt tipi filtreler hasar gördüğünde ya da temizlenemeyecek kadar kirlendiğinde değiştirilmelidir. Filtre takılmadan motoru kesinlikle çalıştırmayın; içeri giren toz motorun iç parçalarını kısa sürede aşındırır.

Buji, motorun zor çalışması ya da teklemesi durumunda ilk bakılacak parçadır. Bujiyi söküp ucuna bakın: kurum ve yağla kaplıysa temizleyin, elektrot aşınmış ya da porseleni çatlamışsa değiştirin. 2 zamanlı motorda bujinin sık sık yağlanması, karışımdaki yağ oranının ya da hava filtresinin kontrol edilmesi gerektiğini gösterebilir.

Yakıt sistemi için en önemli kural temiz yakıttır. Bidonu kapalı tutun, depoya toz ve su girmesini önleyin. Yakıt hortumunda çatlak ya da sızıntı varsa beklemeden değiştirin. Makinayı birkaç haftadan uzun kullanmayacaksanız depodaki yakıtı boşaltın ya da motoru yakıt bitene kadar çalıştırın; karbüratörde bekleyen yakıt tortu bırakır ve en sık görülen "motor çalışmıyor" şikayetinin sebebidir.

Şanzıman, redüktör ve bağlantıların bakımı

El sondaj makinalarında motorun devri şanzıman ya da redüktör üzerinden düşürülür ve uca tork olarak aktarılır. 3,5 HP redüktörlü el sondaj makinası ve 5,5 HP kısa şanzımanlı model gibi makinalarda bu parça, uzun boru dizisini döndürürken en çok yüklenen bölümdür.

• Yağlama: Şanzıman ya da redüktörün yağ veya gres gerektirip gerektirmediği ve ne sıklıkla yenileneceği modele göre değişir. Kullanım kılavuzunu izleyin; emin değilseniz satın aldığınız yerden öğrenin.
• Sesi dinleyin: Çalışırken yeni başlayan bir vınlama, tıkırtı ya da öğütme sesi, dişlilerde aşınmanın ya da yağsızlığın ilk işaretidir. Ses değiştiğinde işi durdurup kontrol edin.
• Isınmaya dikkat edin: Şanzıman gövdesi normalden çok ısınıyorsa makina aşırı yük altında çalışıyor olabilir. Fazla baskı vermek ve sıkışmış boruyu motorla zorlamak şanzımana en çok zarar veren iki davranıştır.
• Debriyaj ve bağlantı: Motor çalışırken uç dönmüyor ya da dönüş kesik kesik geliyorsa debriyaj veya bağlantı parçasında sorun olabilir; zorlamadan servise danışın.

Boru takıldığında motoru zorlamak yerine doğru yöntemle kurtarmak hem boruyu hem şanzımanı korur. Adımları sıkışan sondaj borusu rehberimizde anlattık; setteki boru kurtarma aparatı tam da bu iş içindir.

Uç, boru ve su pompasının bakımı

Uç bakımı

Bütün modellerde uç ve boru ölçüsü 32 mm'dir. Toprak ve karışık zeminde karışık zemin ucu, kaya ve sert taşta elmas uç kullanılır. Elmas ucun ömrünü en çok kısaltan şey susuz delmedir: su kesildiğinde uç birkaç dakika içinde ısınır, elmas tutucu yüzey zarar görür ve uç körleşir. Kayada su kesildiği anda delmeyi durdurun. Körleşmiş bir uç ilerlemez, kayayı keseceği yerde parlatır; bu durumda baskıyı artırmak çözüm değildir. Uç türlerini ve seçimini karot ucu rehberimizde ayrıntılı anlattık. Aşınan elmas ucu 32 mm elmas uç ile yenileyebilirsiniz.

Boru bakımı

Borular 75 cm boyundadır ve dişleriyle birbirine bağlanır. Dişler bozulursa boru dizisi düzgün dönmez, salgı yapar ve bağlantı noktasından kırılma riski artar. Her işten sonra boruların içini ve dişlerini yıkayın, kurutun ve dişlere ince bir kat yağ sürün. Eğilmiş bir boruyu diziye takmayın; eğri boru kuyu duvarına sürter, titreşimi artırır ve sıkışmaya yol açar. Hasarlı boruları ayırıp 32'lik karot borusu ile değiştirin; sahaya her zaman bir iki yedek boru götürün.

Su pompası ve hortum

Setle gelen 16 litrelik şarjlı pompa, kayada delmenin vazgeçilmez parçasıdır. Pompaya mümkün olduğunca temiz su koyun; çamurlu su pompayı ve hortumu tıkar. İş bitince pompayı temiz suyla çalkalayın, bataryasını üreticinin önerdiği şekilde şarj edin. Soğuk havalarda pompada ve hortumda su bırakmayın; donan su pompayı çatlatabilir.

Elektrikli modellerde bakım

Elektrikli el sondaj makinalarında yakıt ve hava filtresi bakımı yoktur ama dikkat edilmesi gereken başka noktalar vardır. Kabloyu ve fişi her kullanımdan önce kontrol edin; ezilmiş ya da soyulmuş kabloyla çalışmayın. Sulu delme yapılırken su ile elektriğin bir araya gelmemesine özen gösterin, motor havalandırma deliklerini çamurdan temiz tutun. Jeneratörle çalışıyorsanız jeneratörün makinanın gücünü rahat karşıladığından emin olun; düşük voltaj motoru ısıtır. Motorun iç bakımını yetkili servise bırakın.

Sık görülen arızalar ve olası nedenleri

Aşağıdaki tablo sahada en çok karşılaşılan şikayetleri ve ilk bakılması gereken noktaları özetler. Basit kontrollerden sonra sorun sürüyorsa makinayı zorlamadan servise başvurun.

Arızaların bir kısmı aslında kullanım hatasından kaynaklanır. Makinayı dik tutma, baskıyı dengeli verme ve boru ekleme adımlarını karot makinası kullanım rehberimizde anlattık.

Sezon sonu ve uzun süreli depolama

Makina birkaç ay kullanılmayacaksa şu adımları uygulayın:

• Depodaki yakıtı boşaltın ya da motoru yakıt bitene kadar çalıştırın.
• 4 zamanlı motorda yağı kontrol edin; eskimişse depolamadan önce değiştirin.
• Hava filtresini temizleyin, bujiyi kontrol edin.
• Boruları, ucu ve pompayı yıkayıp tamamen kurutun, dişleri yağlayın.
• Makinayı kuru, tozsuz ve donmayan bir yerde, mümkünse kutusunda saklayın.
• Pompanın bataryasını uzun süre tamamen boş bırakmayın.

Yeni sezonda ilk çalıştırmadan önce yine kullanım öncesi kontrol listesinden geçin. Bütün modellerin listesine ve teknik bilgilerine Horasan Makina'nın el sondaj makinaları sayfasından ulaşabilirsiniz. Makinelerimizi ve yedek parçalarını üretici firmamız Horasan Makina üzerinden satın alabilirsiniz; güncel fiyat için ürün sayfalarına bakın.

Size uygun makineyi seçmek ya da bakım konusunda destek almak için Horasan Makina'nın ürünlerine göz atabilir ya da +90 534 389 63 95 numarasından bize ulaşabilirsiniz.