Sıkışan Sondaj Borusu Nasıl Çıkarılır? Nedenleri ve Çözümü

Sıkışan sondaj borusunu çıkarmanın ilk kuralı, motorla zorla döndürmeye çalışmamaktır. Doğru yöntem; makineyi durdurmak, borunun neden sıkıştığını anlamak, delikte su dolaşımını yeniden sağlamak, boruyu hafifçe ters yönde çevirirken kısa hareketlerle yukarı-aşağı oynatmak ve ardından kurtarma aparatıyla dikey olarak, yavaşça yukarı çekmektir. Acele ve kaba kuvvet, sıkışmış bir boruyu çoğu zaman kopmuş bir boruya çevirir.

Bu rehberde el sondajında boruların neden sıkıştığını, sıkıştığında adım adım ne yapılması gerektiğini ve bu durumla bir daha karşılaşmamak için alınabilecek önlemleri anlatıyoruz.

Sondaj borusu neden sıkışır?

Sıkışmanın sebebini bilmek, doğru kurtarma yöntemini seçmenin anahtarıdır. En sık karşılaşılan nedenler şunlardır:

• Çeper çökmesi: Kum ve çakıllı katmanlarda delik duvarı kolayca dökülür. Dökülen malzeme boru ile çeper arasına dolar ve boruyu kilitler. Özellikle boru ekleme gibi duraklamalarda risk artar.
• Kil şişmesi: Bazı killer su aldıkça şişer ve deliği daraltır. Boru yavaş yavaş sıkılır; önce makine zorlanır, sonra boru hiç dönmez.
• Kesinti biriktirmek: Yetersiz su verildiğinde kesilen malzeme dışarı atılamaz, uç ve borunun çevresinde yoğun bir çamur halkası oluşur.
• Eğri delik: Baştan dik başlamayan delik derinleştikçe eğilir; boru dizisi çepere sürtünür ve bir noktada takılır.
• Taş ya da parça sıkışması: Çepere gömülü bir taşın ya da kopan bir uç segmentinin uç ile çeper arasına girmesi.
• Gevşek boru bağlantısı: İyi sıkılmamış boru dişleri çalışma sırasında açılır veya sıyrılır; boru dizisi delikte ikiye ayrılabilir.

Boru sıkıştığında ilk yapılması gerekenler

1. Motoru hemen durdurun ya da rölantiye alın. Sıkışmış boruyu motor gücüyle döndürmeye devam etmek dişleri sıyırır, şanzımanı zorlar ve boruyu koparabilir.
2. Suyu kesmeyin. Delikte su dolaşımı varsa devam ettirin. Su, çevredeki çamuru ve dökülen malzemeyi yumuşatır, kurtarmanın en büyük yardımcısıdır.
3. Son ne yaptığınızı hatırlayın. Sıkışma ani mi oldu (taş, segment) yoksa makine bir süredir mi zorlanıyordu (kil, çamur)? Ani sıkışmalarda ucu biraz yukarı kaldırmak, yavaş sıkışmalarda ise yıkamak öne çıkar.
4. Derinliği not edin. Kaç boru içeride olduğunu bilmek, kurtarma sırasında neyin nerede olduğunu anlamanızı sağlar.

Adım adım sıkışan boruyu kurtarma

1. Yıkayarak gevşetin. Suyu borunun içinden vermeye devam ederken birkaç dakika bekleyin. Su uçtan çıkıp çeper boyunca yukarı yükseldikçe sıkışan malzemeyi taşır. Delik ağzından çamurlu su gelmeye başlaması iyi bir işarettir.
2. Kısa yukarı-aşağı hareketler. Boruyu anahtarla tutarak birkaç santimetre yukarı kaldırmaya, sonra bırakmaya çalışın. Büyük kuvvet yerine sabırlı, kısa ve tekrarlı hareketler uygulayın.
3. Hafif ters çevirme. Boruyu elle ya da anahtarla, dişleri açmayacak kadar az, ileri-geri çevirin. Amaç sıkışan malzemeyi kırmaktır; boru bağlantılarını gevşetmemek için tam tur ters çevirmekten kaçının.
4. Kurtarma aparatı ile dikey çekme. Boru biraz hareket etmeye başladığında kurtarma aparatını takın ve boruyu tam dikey doğrultuda, yavaş ve kesintisiz bir kuvvetle yukarı çekin. Yandan çekmek boruyu büker ve çepere daha çok sürtündürür. Üretici firmamız Horasan Makina'nın el sondaj setlerinde bu iş için boru kurtarma aparatı ve anahtarlar bulunur.
5. Boruları tek tek sökün. Her boru delikten çıktıkça bağlantıyı iki anahtarla açın, boruyu ayırın ve kalan diziyi sabitleyerek işleme devam edin.
6. Ucu ve son boruyu inceleyin. Uç dışarı çıkınca segmentlerin yerinde olup olmadığına, borunun dış yüzeyinde kil ya da çakıl izine bakın. Bu, bir sonraki delikte ne yapmanız gerektiğini söyler.

Kuvvet uygularken dikkat

Kriko, kaldıraç ya da halat kullanıyorsanız ekipmanın sağlam ve düz bir zemine oturduğundan emin olun. Gergin halat ya da kayan kriko ciddi yaralanmalara yol açabilir. Kimse çekilen borunun ve halatın doğrultusunda durmamalıdır. Kuvveti yavaş yavaş artırın; ani asılmak boruyu en zayıf noktası olan dişinden koparır.

Zemin türüne göre kurtarma taktiği

• Kum ve çakılda: Çöken malzemeyi yerinden oynatmak için suyu artırın ve boruyu kısa hareketlerle titretir gibi oynatın. Uzun süre beklemek, daha fazla malzemenin dökülmesine yol açar; işi hızlı ama sakin yapın.
• Kilde: Kil, boruyu vantuz gibi tutar. Bol su ile bir süre yıkamak ve boruyu çok hafif ileri-geri çevirmek kilin yumuşamasını sağlar. Ani çekme yerine sabit, uzun süreli bir kuvvet daha etkilidir.
• Kaya ve taşlı zeminde: Sıkışma genellikle uçtadır. Boruyu birkaç santimetre geri çekip yeniden indirmek, uç ile taş arasındaki kilitlenmeyi çözer. Uç dışarı çıkınca segmentleri mutlaka kontrol edin.

Boru delikte koptuysa ne yapılır?

Bazen boru dişinden kopar ve dizinin alt kısmı delikte kalır. Bu durumda:

• Önce delikte kalan parçanın derinliğini, boru sayısından ya da bir endoskop (yılan) kamera indirerek tespit edin. Kamera, kopan borunun ağzının görünüp görünmediğini ve çevresinin ne durumda olduğunu gösterir.
• Kopan borunun ağzı sağlamsa, aynı dişe sahip bir boruyla yeniden bağlanmaya çalışılabilir. Bunu deliği yıkadıktan sonra, çok yavaş ve elle çevirerek yapın.
• Diş hasarlıysa sahada çözüm zordur. El sondajı derinliklerinde delikte kalan küçük bir parça için yeni bir delik açmak, çoğu zaman uzun uğraşlardan daha ekonomiktir.

Sıkışmayı önlemek için 8 kural

Uç seçimi ve uçların çalışırken verdiği sinyaller için karot ucu rehberimize, delmenin baştan sona doğru yapılışı için karot makinası kullanım rehberimize göz atabilirsiniz.

Ekipmanın payı

Boruların ve dişlerin kalitesi, sıkışma anında borunun kopup kopmayacağını doğrudan belirler. Ucuz alaşımlı borular ilk zorlamada dişinden kırılabilir. Yedekte birkaç sağlam 32'lik karot borusu bulundurmak, bir boru hasar gördüğünde işin yarıda kalmasını önler. Çakıllı ve karışık zeminlerde ise karışık zemin ucu kullanmak, ucun taşlara takılma ihtimalini azaltır. Sert ve geçişli katmanlarda torku yüksek bir makine de boruyu zorlamadan ilerlemeyi kolaylaştırır; bu açıdan 3,5 HP redüktörlü el sondaj makinesi sık tercih edilen bir modeldir.

Sonuç

Sıkışan sondaj borusu, sabır ve doğru sırayla çoğu zaman kurtarılabilir: motoru durdurun, suyla yıkayın, kısa yukarı-aşağı ve hafif ters çevirme hareketleriyle gevşetin, ardından kurtarma aparatıyla dikey ve yavaş çekin. Asıl kazanç ise önlemdedir: dik başlangıç, bol su, aşırı baskıdan kaçınmak ve iyi sıkılmış borular, sıkışmaların büyük kısmını hiç yaşamamanızı sağlar.

Size uygun makineyi seçmek için Horasan Makina'nın ürünlerine göz atabilir ya da +90 534 389 63 95 numarasından bize ulaşabilirsiniz.