Arazide Su Var mı Nasıl Anlaşılır? El Sondajıyla Deneme Rehberi

Arazide su var mı nasıl anlaşılır sorusunun kesin cevabı, yerin altına inip bakmaktır. Bitki örtüsü, arazinin şekli ve komşu kuyular iyi birer ipucudur; ama hiçbiri garanti vermez. Büyük bir kuyu sondajına para harcamadan önce en pratik yol, el sondaj makinesiyle küçük çaplı bir deneme sondajı yapıp toprakta nem, ıslak katman ya da su seviyesi olup olmadığını görmektir. Bu yazıda yüzeydeki işaretleri, deneme sondajının adım adım nasıl yapıldığını, çıkan sonucun nasıl okunacağını ve yeraltı suyuyla ilgili resmi kuralları anlatıyoruz.

Arazide su var mı nasıl anlaşılır? Önce yüzeydeki ipuçları

Makineyi araziye taşımadan önce birkaç gün arazinin kendisini gözlemlemek, sondaj noktasını doğru seçmenin ilk adımıdır. Aşağıdaki işaretler suyun yüzeye yakın olabileceğini düşündürür:

• Bitki örtüsü: Yaz sonunda bile yeşil kalan otlar, sazlık ve kamışlık alanlar, söğüt ve kavak gibi suyu seven ağaçlar genellikle toprağın alt katmanlarında nem olduğunu gösterir.
• Arazinin şekli: Vadi tabanları, eski dere yataklarının yakını ve eğimin bittiği düzlükler suyu toplar. Tepe ve sırtlarda su, varsa bile çoğunlukla daha derindedir.
• Sızıntı ve kaynaklar: Yamaçtan sızan su, sabahları uzun süre nemli kalan toprak ya da yağmurdan sonra geç kuruyan alanlar dikkate değerdir.
• Komşu kuyular: En değerli bilgi çevredeki kuyulardır. Komşu arazide suyun kaç metrede çıktığı, yazın kuruyup kurumadığı ve suyun tadı size çok şey anlatır.

Bu işaretlerin hepsi ipucudur. "Nokta atışı garantili su bulma" gibi vaatlere temkinli yaklaşın. Bölgenin yeraltı suyu durumu hakkında en güvenilir bilgiyi DSİ bölge müdürlüklerinden ve bir jeoloji mühendisinden alabilirsiniz. 

En güvenilir yöntemlerden birisi ise o muhitte oturan yaşlılarla konuşmaktır. Onlar genelde su kaynaklarını iyi bilirler.

Neden önce deneme sondajı yapılmalı?

Su kuyusu açmak için çağrılan büyük sondaj makineleri nakliye, ekip ve kurulum gerektirir; bu ciddi bir masraftır. Su çıkmazsa ya da beklenenden çok derinde çıkarsa bu masraf büyük ölçüde boşa gider. Firma olarak görüşümüz şudur: bir arazide su olup olmadığını öğrenmenin en ekonomik ilk adımı, el sondaj makinesiyle yapılan küçük çaplı deneme sondajıdır. Böylece büyük yatırım kararını tahminle değil, yerin altından gelen gerçek bilgiyle verirsiniz.

Şunu açıkça belirtelim: 32 mm çaplı bir deneme deliği su kuyusu değildir. Amacı su çekmek değil, bilgi almaktır. Su olduğu anlaşılırsa kalıcı kuyu ayrı bir süreçtir ve aşağıda anlattığımız resmi kurallara tabidir.

El sondaj makinesiyle deneme sondajı nasıl yapılır?

Makinenin genel kullanımını karot makinası nasıl kullanılır rehberimizde ayrıntılı anlattık. Su aramaya yönelik deneme sondajında dikkat edilecek adımlar şunlardır:

1. Noktayı seçin: Yüzeydeki ipuçlarının en güçlü olduğu, kendi arazinizdeki, makineyle rahat ulaşılabilen düz bir nokta seçin. Yeraltında elektrik kablosu ya da boru hattı geçmediğinden emin olun.
2. Ucu zemine göre seçin: Yumuşak toprak ve kil için toprak ucu, taşlı ve karışık zemin için karışık zemin ucu, kayaya rastlarsanız elmas uç kullanılır.
3. Yavaş başlayın: İlk boruyla dik ve sabit bir başlangıç yapın. Eğri başlayan delik ilerledikçe daha da sapar ve boru sıkışmasına yol açabilir.
4. Boru ekleyerek ilerleyin: Borular 75 cm boyundadır. Her boru boyunda durup çıkan malzemeye bakın.
5. Kayıt tutun: Her 75 cm için derinliği, toprağın rengini, nemini ve türünü (kuru toprak, kil, kum, çakıl, kaya) bir deftere yazın. Bu kayıt, sondajın asıl çıktısıdır.
6. Islak katmanda bekleyin: Islak kum ya da çakıl geldiğinde delmeyi durdurun, deliğin içinde su birikip birikmediğini gözleyin.
7. Seviyeyi ölçün: Su biriktiyse ucuna ağırlık bağlanmış bir ip ya da şerit metreyle su seviyesini ölçün. Ertesi gün tekrar ölçmek, suyun gerçekten katmandan gelip gelmediğini gösterir.
8. Deliği kapatın: İş bitince deliği toprakla doldurun. Açık bırakılan delik hem güvenlik riski hem de yüzey sularının yeraltına karışması için bir yoldur.

Boru sıkışırsa zorlamayın; sıkışan sondaj borusu nasıl çıkarılır yazımızdaki yöntemleri uygulayın. Setteki boru kurtarma aparatı bu iş içindir.

Hangi model kaç metreye iner?

Derinlik; motor gücüne, zemin türüne ve kullanıcının deneyimine göre değişir. Aşağıdaki değerler üretici verilerine göredir ve yumuşak, uygun zemin içindir:

Sığ suyun beklendiği vadi tabanlarında 3,5 HP redüktörlü el sondaj makinası çoğu zaman yeterlidir. Komşu kuyularda suyun daha derinde çıktığı bölgelerde 5,5 HP karot makinası ya da sabit ve dik çalışma sağlayan elektrikli sehpalı ayaklı karot makinası daha doğru seçimdir. Makinelerimizi üretici firmamız Horasan Makina üzerinden satın alabilirsiniz.

Deneme sondajının sonucu nasıl okunur?

Deftere yazdığınız kayıtlar, sondajın size ne söylediğini anlamanın anahtarıdır. Genel olarak şu şekilde yorumlanır:

• Kuru, ufalanan toprak: Bu derinlikte su yok; su varsa daha derindedir ya da bu noktada değildir.
• Nemli, koyu renkli toprak ve kil: Nem var. Kil suyu tutar ama kolay vermez; altında su taşıyan bir katman olabilir.
• Islak kum ve çakıl: Suyu taşıyan ve kolay veren katman ihtimali yüksektir. Bu en umut verici sonuçtur.
• Delikte biriken ve ertesi gün yine aynı seviyede duran su: Su gerçekten bu katmandan geliyordur. Seviyeyi not edin.
• Hemen kaybolan su: Yağmur ya da yüzey suyu sızmış olabilir; tek başına yeterli kanıt değildir.

Tek bir deliğe güvenmeyin. Aynı arazide birkaç farklı noktada sondaj yapmak, su katmanının nereye doğru uzandığını ve en uygun kuyu yerini gösterir. Mevsim de önemlidir: yaz sonunda yapılan ölçüm, yeraltı suyunun en düşük olduğu dönemi gösterdiği için daha güvenilir bir fikir verir.

Deliğin içini görmek isterseniz setteki 10 m yılan kamera işe yarar. Kameranın nasıl kullanıldığını endoskop kamera rehberimizde anlattık. Çıkan toprağı ayrıca incelemek ya da analize göndermek isterseniz toprak numunesi nasıl alınır yazımıza bakabilirsiniz.

Yeraltı suyu ve resmi kurallar

Yeraltı suları 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun ile düzenlenir. Kanunun resmi metnine göre öne çıkan noktalar şunlardır:

• Madde 1: Yeraltı suları genel sulardandır ve Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır.
• Madde 5: İlan edilmiş işletme sahaları dışında her arazi sahibi kendi arazisinde su arayabilir ve bulduğu suyu kendi faydalı ihtiyacı kadar kullanabilir. Ancak iş 8. madde kapsamına giriyorsa belge almak zorunludur.
• Madde 8: Su temini amacıyla açılan ve derinliği DSİ Genel Müdürlüğünün belirleyip ilan ettiği sınırı aşan çukur, sondaj ve kuyular ile su temini amaçlı galeri ve tüneller için DSİ'den belge alınır.
• Madde 9: Yeraltı suyu araması için bir yıl süreli arama belgesi verilir.
• Madde 10: Arama belgesine dayanarak su bulan kişi, bir ay içinde kullanma belgesi için başvurmak zorundadır.
• Madde 18: Belge gereken işleri belgesiz yapanlara idari para cezası verilir; belge verilemeyecek durumdaki kuyular kapatılır.

Uygulanan derinlik sınırı kanunda sabit bir sayı olarak yazmaz, DSİ tarafından ilan edilir. Bu yüzden, deneme sondajı da dahil, su amaçlı bir sondaja başlamadan önce bağlı olduğunuz DSİ bölge müdürlüğüne danışmanızı öneririz. Sondajı yalnızca kendi arazinizde ya da arazi sahibinin izniyle yapın; sit alanı ve koruma altındaki alanlarda sondaj yapmayın. Bu bölüm genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.

Su çıktıysa sonraki adım ne?

Deneme sondajında su bulduysanız elinizde artık değerli bir veri vardır: suyun kaç metrede olduğu, hangi katmandan geldiği ve seviyesinin günler içinde nasıl değiştiği. Kalıcı kuyu için DSİ belge sürecini başlatırken ve kuyu açacak firmayla konuşurken bu kayıtlar işinizi kolaylaştırır. Suyu içme amaçlı kullanacaksanız ayrıca bir laboratuvarda su analizi yaptırın. Su çıkmadıysa da kayıp sayılmaz: büyük bir sondaj masrafına girmeden bu noktada sığ su olmadığını öğrenmiş, başka bir nokta denemek için yol haritası çıkarmış olursunuz.

Size uygun makineyi seçmek için Horasan Makina'nın ürünlerine göz atabilir ya da +90 534 389 63 95 numarasından bize ulaşabilirsiniz.

Kaynaklar

• Mevzuat - 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun