Toprak Burgusu mu El Sondaj Makinası mı? Farkları ve Seçim

Toprak burgusu, geniş çaplı bir helezonla toprağı oyup yukarı taşıyarak sığ ve geniş çukur açan bir makinadır; fidan dikimi, çit direği ve benzeri işler için tasarlanmıştır. El sondaj makinası ise 32 mm gibi küçük çaplı bir uçla, borular eklenerek metrelerce derine inen, kayayı da delebilen ve zeminden numune çıkarabilen bir sondaj makinasıdır. Kısacası amacınız geniş ve sığ bir çukur açmaksa toprak burgusu, dar ve derin bir delik, zemin bilgisi ya da numune istiyorsanız el sondaj makinası doğru seçimdir.

İki makina dışarıdan benzer görünür: ikisinde de bir motor, iki tutamak ve dönen bir uç vardır. Piyasada isimleri de sık karıştırılır; bazı satıcılar uzatmalı burguları "sondaj" diye, bazı sondaj setlerini de "burgu" diye listeler. Bu yazıda iki makinanın çalışma şeklini, hangi işte hangisinin kullanıldığını ve yanlış seçimin sahada nasıl sorun çıkardığını anlatıyoruz. Not: bu yazı inşaatta kullanılan karot makinalarıyla ilgili değildir; burada anlatılan, açık arazide toprak, zemin ve kaya sondajı yapan el sondaj makinalarıdır.

Toprak burgusu nedir, nasıl çalışır?

Toprak burgusunun kalbi helezondur: bir milin etrafına sarılmış, vida dişine benzeyen geniş bir bıçak. Motor helezonu döndürdükçe ucundaki bıçaklar toprağı keser, helezonun kanatları da kesilen toprağı yukarı taşıyıp çukurun kenarına döker. Böylece kısa sürede temiz kenarlı, yuvarlak bir çukur açılır.

Toprak burgularının birkaç türü vardır:

• Elle çevrilen burgular: Motor yoktur, kolla çevrilir. Az sayıda ve küçük çukur için yeterlidir.
• Motorlu (benzinli) el tipi burgular: Bir ya da iki kişinin tuttuğu, küçük benzinli motorlu modellerdir. Bahçe, bağ ve küçük tarla işlerinde en yaygın tiptir.
• Traktöre bağlanan burgular: Hareketini traktörün kuyruk milinden alır. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın toprak burgusu deney ilkelerinde bu tip burgular fidan ve direk dikmek için çukur açan makinalar olarak tanımlanır ve helezon çapına göre on iki ayrı tipe ayrılır; en küçükleri bile el sondaj ucundan kat kat geniştir.

Bu çaplar, burgunun asıl işini açıkça gösterir: burgu bir delik değil, bir çukur açar. Bahçe tipi motorlu burgularda genellikle 20-40 cm çaplı helezonlar kullanılır ve çukurlar çoğunlukla bir metrenin altında kalır. Uzatma parçasıyla biraz daha derine inilebilir ama helezon büyüdükçe ve derinlik arttıkça makinanın zorlanması da hızla artar.

El sondaj makinası nedir, burgudan farkı ne?

El sondaj makinası (karot makinası da denir) farklı bir mantıkla çalışır. Uç küçük çaplıdır; Horasan Makina'nın modellerinde uç ve boru ölçüsü 32 mm'dir. Uç ilerledikçe arkasına 75 cm'lik borular eklenir ve delik metre metre derinleşir. Toprak ve karışık zeminde zemin ucu, kaya ve sert taşta elmas uç kullanılır; kayada uç, şarjlı pompadan gelen suyla soğutulur.

Burgu ile el sondaj makinası arasındaki temel fark şudur:

• Burgu malzemeyi kaldırır. Amaç çukuru boşaltmaktır; çıkan toprak karışık halde kenara dökülür.
• El sondaj makinası bilgi ve derinlik üretir. Amaç dar bir delikle derine inmek, gerekirse zeminden numune çıkarmak ya da delikten kamerayla bakmaktır.

Bu yüzden iki makina birbirinin yerine geçmez. Burgu ile on metre derine inmeye çalışmak ya da el sondaj makinasıyla 30 cm'lik fidan çukuru açmaya çalışmak, ikisi de yanlış araçla iş yapmaktır.

Toprak burgusu ve el sondaj makinası karşılaştırma tablosu

Hangi iş için hangi makina?

Fidan dikimi ve bahçe çukuru: toprak burgusu

Yüzlerce fidan dikilecek bir bahçede ya da bağda toprak burgusu büyük zaman kazandırır. Kürekle dakikalar süren her çukur, burguyla çok daha kısa sürede açılır ve çukurlar aynı ölçüde olur. Bu işte el sondaj makinasının küçük çaplı ucu işe yaramaz; fidanın kökü için geniş bir çukur gerekir.

Çit direği: burgu ya da kazık çakma makinası

Çit direği için iki yol vardır. Ahşap ya da kalın direklerde önce burguyla çukur açılıp direk yerleştirilir ve etrafı doldurulur. Demir direk, profil ve kazıklarda ise çukur açmadan doğrudan çakmak çoğu zaman daha hızlı ve sağlamdır: direk sıkı zemine oturur, etrafını doldurmak gerekmez. Bu iş için Horasan Makina'nın kazık çakma makinası kullanılabilir. Uzun bir tarla ya da bağ çitinde burgu ile kazık çakma arasında seçim yaparken direğin cinsine bakın: geniş ve ahşapsa burgu, ince ve metalse çakma daha uygundur.

Zemin ve toprak numunesi: el sondaj makinası

Toprağın yüzeyden belirli bir derinliğe kadar hangi katmanlardan oluştuğunu görmek istiyorsanız burgu doğru araç değildir. Burgunun helezonu farklı derinliklerden gelen toprağı birbirine karıştırır; hangi toprağın hangi derinlikten geldiği anlaşılmaz. El sondaj makinasında ise numune aparatıyla istenen derinlikten, katmanı belli bir numune alınabilir. Adımları toprak numunesi nasıl alınır yazımızda anlattık.

Kaya ve maden numunesi: el sondaj makinası

Bir sahanın mermer ya da maden sahası olarak işletilip işletilemeyeceğini anlamak için alınan kaya numuneleri laboratuvara gider. Kayayı burgu delemez; helezon taşa geldiğinde durur ya da makina sarsılarak geri teper. El sondaj makinası ise elmas uç ve sürekli su ile kayayı keserek silindir şeklinde numune çıkarabilir. Bu işin ayrıntıları için mermer sahası numune alma rehberimize bakabilirsiniz.

Arazide su var mı: el sondaj makinası

Büyük bir kuyu sondajına para harcamadan önce arazide su olup olmadığını, nemin hangi derinlikte başladığını ve zemin katmanlarını görmek isteyenler için ekonomik yol küçük çaplı deneme sondajıdır. Burgu bu derinliklere inemez. El sondaj makinasıyla açılan dar delik hem katman bilgisi verir hem de setteki yılan kamerayla delik içine bakma imkanı sağlar.

Yanlış makina seçilirse ne olur?

Sahada en sık karşılaşılan sorunlar, işe uygun olmayan makinanın zorlanmasından çıkar:

• Burguyla derine inmeye çalışmak: Uzatma eklendikçe geniş helezonun toprakla sürtünmesi artar, motor zorlanır, helezon sıkışır. Kil ve taşlı zeminde makina kullanıcıyı sarsacak şekilde geri tepebilir.
• Burguyla taşlı zemine girmek: Helezonun bıçakları taşa çarpınca körleşir ya da kırılır. Burgu bu işe göre yapılmamıştır.
• Burguyla numune almak: Çıkan toprak karışık olduğu için laboratuvar sonucu hangi katmana ait olduğu belli olmayan bir karışımı gösterir.
• El sondaj makinasıyla çukur açmak: 32 mm'lik delik fidan ya da kalın direk için anlamsızdır; makinanın gücü ve borular boşa harcanır.

Bir başka yaygın karışıklık da isimlerdir. Piyasada uzatmalı, elle çevrilen burgu setleri bazen "su sondaj aleti" diye satılır. Satın almadan önce ürünün helezonlu bir burgu mu, yoksa uç ve boru sistemiyle çalışan bir sondaj makinası mı olduğuna bakın. Ürün açıklamasında uç tipi, boru boyu, kayada delme imkanı ve su pompası yoksa büyük ihtimalle bir burgudur.

Satın almadan önce kendinize sorun

1. Ne kadar derine inmem gerekiyor? Bir metrenin altındaysa burgu, metrelerce derinlik gerekiyorsa el sondaj makinası.
2. Zeminde taş ya da kaya var mı? Varsa burgu zorlanır; kayada sadece elmas uçlu sondaj makinası iş görür.
3. Çukur mu açacağım, bilgi mi alacağım? Fidan ve direk için çukur, zemin, su ya da maden araştırması için bilgi gerekir.
4. Numune laboratuvara gidecek mi? Gidecekse katmanı belli numune alan bir sondaj sistemi seçin.
5. Sahada elektrik var mı? El sondaj makinalarının benzinli ve elektrikli modelleri vardır. Farklarını elektrikli mi benzinli mi yazımızda karşılaştırdık.

El sondaj makinası seçerken nelere bakılmalı?

İşiniz el sondaj makinası gerektiriyorsa model seçimi derinlik hedefine ve zemine göre yapılır. Daha hafif işler ve sığ derinlikler için 3 HP Anka el sondaj makinası gibi kompakt modeller yeterlidir. Daha derin delik ve sert zeminde güçlü motorlu ve şanzımanlı modeller tercih edilir; örneğin 4 zamanlı motoruyla Brigs 6.5 HP model. Modellere göre derinlik verilerini el sondaj makinası kaç metre iner yazımızda topladık.

Setlerde modele göre değişmekle birlikte borular, kaya ve toprak ucu, 16 litrelik şarjlı su pompası, yılan kamera, numune aparatı ve boru kurtarma aparatı bulunur. Toprak ve karışık zeminde kullanılan 32'lik karışık zemin ucu burgunun zorlandığı taşlı topraklarda da ilerleyebilir. Bütün modelleri bir arada görmek için Horasan Makina'nın el sondaj makinası modelleri sayfasına bakabilirsiniz. Makinelerimizi üretici firmamız Horasan Makina üzerinden satın alabilirsiniz; güncel fiyat için ürün sayfalarına bakın.

Size uygun makineyi seçmek için Horasan Makina'nın ürünlerine göz atabilir ya da +90 534 389 63 95 numarasından bize ulaşabilirsiniz.

Kaynaklar

• Tarım ve Orman Bakanlığı - Toprak Burgusu Deney İlkeleri