Benzinli Karot Susturucu: El Sondajında Ses Nasıl Azaltılır?

Benzinli karot susturucu, el sondaj makinasının egzoz çıkışına takılan ve motor sesini belirgin şekilde azaltan bir parçadır. Özellikle 2 zamanlı motorlu benzinli karot makinaları tam gazda yüksek ses çıkarır; susturucu bu sesi kısar, operatörün ve çevredekilerin rahatsızlığını azaltır. Tek başına yeterli değildir: doğru motor ayarı, kulak koruyucu ve makinenin konumu da en az susturucu kadar önemlidir. Bu yazıda susturucunun nasıl çalıştığını, hangi modellere uyduğunu, nasıl takılıp temizlendiğini ve sahada sesi azaltmanın diğer yollarını anlatıyoruz.

Not: Bu yazıdaki "karot makinası" ifadesi, açık arazide toprak, zemin ve kaya sondajı yapan 32 mm uçlu el sondaj makinalarını anlatır.

Benzinli karot makinası neden bu kadar ses çıkarır?

Sesin büyük bölümü motordan ve egzozdan gelir. Horasan Makina'nın 3 HP, 3,5 HP redüktörlü ve 5,5 HP modelleri 2 zamanlı (benzin + 2T yağ karışımlı) motor kullanır. 2 zamanlı motorlar her devirde bir kez ateşleme yaptığı için aynı güçteki 4 zamanlı motora göre daha keskin ve tiz bir egzoz sesi çıkarır. Sondaj sırasında motor uzun süre yüksek devirde çalıştığı için bu ses sürekli hale gelir.

Sesin diğer kaynakları şunlardır:

• Şanzıman ve dişliler: Redüktörlü ve uzun şanzımanlı modellerde dişli sesi motor sesine karışır. Yağı eksik ya da aşınmış bir şanzıman daha gürültülü çalışır.
• Uç ve boru titreşimi: Kayaya ya da çakıllı zemine giren 32 mm uç, boru boyunca titreşim üretir. Boru bağlantıları gevşekse bu titreşim tıkırtıya dönüşür.
• Gevşek parçalar: Gevşemiş bir egzoz vidası, karter kapağı ya da tutma kolu, sesi ve titreşimi büyütür.

Yani "makine çok ses yapıyor" şikâyetinin çözümü her zaman sadece susturucu değildir. Önce sesin nereden geldiğini anlamak gerekir.

Benzinli karot susturucu nasıl çalışır?

Motordan çıkan egzoz gazı yüksek hızda ve basınç dalgaları halinde dışarı atılır. Duyduğumuz patlama sesi büyük ölçüde bu basınç dalgalarıdır. Susturucunun içinde gazın yolunu uzatan bölmeler, delikli borular ve ses emici yüzeyler bulunur. Gaz bu bölmelerden geçerken yavaşlar, basınç dalgaları birbirini kısmen söndürür ve dışarı çıkan ses kısılır.

Burada bir denge vardır: Susturucu gazın akışını ne kadar zorlarsa ses o kadar azalır ama motorun "nefes alması" da o kadar zorlaşır. Motora uygun tasarlanmamış, çok dar ya da tıkanmış bir susturucu güç kaybına, aşırı ısınmaya ve egzozda kurum birikmesine yol açabilir. Bu yüzden makineye özel üretilmiş, motora uyumlu bir susturucu kullanmak önemlidir. Rastgele bir egzoz parçasını bağlamak hem sesi istenen kadar azaltmaz hem de motora zarar verebilir.

Hangi el sondaj makinasına susturucu takılır?

Susturucu ihtiyacı en çok 2 zamanlı modellerde hissedilir. Horasan Makina'nın kendi yayınladığı bilgiye göre firmanın susturucusu 3 HP, 3,5 HP ve 5,5 HP (uzun ve kısa şanzıman) benzinli modellere uyar; farklı marka motorlarda ayrı bir susturucu gerekebilir. Ayrıntıları ve uyumlu modelleri Horasan Makina'nın susturucu rehberinde bulabilirsiniz. Satın almadan önce makinenizin motor modelini mutlaka belirtin.

Ses sizin için ana kriter ise, makine seçerken bunu baştan düşünmek en kolay yoldur. Örneğin Brigs 6.5 HP el sondaj makinası 4 zamanlı motoruyla daha sakin çalışır. Daha derin ve uzun süreli işler için tercih edilen 5,5 HP kısa şanzımanlı model gibi 2 zamanlı makinelerde ise susturucu iyi bir yatırımdır. Tüm modelleri yan yana görmek için Horasan Makina'nın el sondaj makinaları sayfasına bakabilirsiniz.

Susturucu nasıl takılır?

Makineye özel susturucular genellikle mevcut egzoz çıkışına vidayla bağlanır ve özel bir alet gerektirmez. Yine de birkaç noktaya dikkat etmek gerekir:

1. Motoru soğumaya bırakın. Egzoz, motor durduktan sonra da uzun süre çok sıcak kalır. Yanık riskine karşı motor tamamen soğumadan işe başlamayın.
2. Bağlantı yüzeyini temizleyin. Egzoz çıkışındaki kurum ve toprak, susturucunun tam oturmasını engeller ve kaçak yapar.
3. Varsa contayı yerleştirin. Conta, gaz kaçağını ve buna bağlı "tıslama" sesini önler.
4. Vidaları çapraz sırayla sıkın. Tek taraftan sıkmak susturucuyu eğik oturtur. Sıkı ama aşırı zorlamadan sıkın.
5. Kısa bir deneme yapın. Motoru çalıştırıp rölantide ve orta devirde dinleyin. Kaçak, titreşim ya da tıkırtı varsa motoru durdurun, soğuyunca bağlantıyı tekrar kontrol edin.

İlk birkaç çalışmadan sonra vidaları yeniden kontrol edin; titreşimli çalışan makinelerde egzoz bağlantısı zamanla gevşeyebilir.

Susturucu bakımı ve temizliği

2 zamanlı motorlarda yakıtla birlikte yağ da yandığı için egzozda zamanla kurum birikir. Kurum, susturucunun iç bölmelerini daraltır. Bunun sonucunda motor güç kaybeder, zor çalışır ve ısınır. Bakımda şunlara dikkat edin:

• Düzenli kontrol: Sezon başında ve uzun bir çalışma döneminden sonra susturucuyu söküp içini kontrol edin. Horasan Makina, kendi susturucusu için yılda bir iki kez karbon temizliği önerir.
• Doğru karışım: Benzine kılavuzda yazandan fazla 2T yağ katmak daha fazla duman ve kurum demektir. Karışım oranı için makinenizin kılavuzuna uyun.
• Hava filtresi: Tıkalı hava filtresi yanmayı bozar, egzozda kurum artar. Tozlu arazide filtreyi sık temizleyin.
• Çatlak ve pas: Çatlamış ya da delinmiş bir susturucu sesi azaltmaz, sıcak gazı da yanlış yöne üfleyebilir. Hasarlı susturucuyu değiştirin.

Motor, şanzıman ve uç bakımının tamamı için el sondaj makinası bakım rehberimize göz atabilirsiniz.

Susturucu dışında karot makinası sesi nasıl azaltılır?

Susturucu egzoz sesini azaltır ama sahadaki toplam sesi düşürmenin başka yolları da vardır:

• Gereğinden yüksek devirde çalışmayın. Yumuşak toprakta tam gaza gerek yoktur. Zemine uygun devir hem sesi hem yakıt tüketimini hem de uç aşınmasını azaltır.
• Doğru ucu kullanın. Toprak ve karışık zeminde kaya ucu ya da elmas uçla zorlamak titreşimi artırır. Zemine uygun uç seçimi için karot makinası kullanım rehberimize bakabilirsiniz.
• Bağlantıları sıkı tutun. Boru dişleri, tutma kolları ve motor bağlantıları gevşekse makine "takırdar". Her çalışma öncesi kısa bir kontrol bu sesi önler.
• Şanzıman yağını kontrol edin. Yağı azalmış şanzıman hem gürültülü çalışır hem de çabuk aşınır.
• Makinenin konumunu düşünün. Mümkünse egzozu çalışanlardan ve yakındaki evlerden uzak tarafa bakacak şekilde konumlayın.
• Çalışma saatini seçin. Yerleşim yerine yakın arazilerde erken sabah, akşam ve dinlenme saatlerinde çalışmamak komşuluk ilişkileri için en basit önlemdir.
• Sessiz alternatifleri değerlendirin. Elektriğe ulaşabildiğiniz sahalarda elektrikli modeller egzoz sesi üretmez.

Kulak koruyucu: susturucu varken de gerekli mi?

Evet. Susturucu sesi azaltır ama motora yakın duran operatörü tamamen korumaz. Saatlerce süren sondajda kulağa ulaşan ses birikir ve kalıcı işitme kaybı yavaş, fark edilmeden gelişir.

Türkiye'de işyerlerinde gürültüye karşı korunma, Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik (Resmî Gazete, 28.07.2013, sayı 28721) ile düzenlenir. Yönetmeliğin 5. maddesine göre 8 saatlik günlük maruziyet için:

• En düşük maruziyet eylem değeri: 80 dB(A)
• En yüksek maruziyet eylem değeri: 85 dB(A)
• Maruziyet sınır değeri: 87 dB(A)

Yönetmeliğin 9. maddesine göre gürültü en düşük eylem değerine ulaştığında işveren kulak koruyucuları çalışanların kullanımına hazır bulundurur; en yüksek eylem değerine ulaşıldığında ise kullanılmasını sağlar ve denetler. Kendi arazinizde tek başınıza çalışıyor olsanız bile bu değerler iyi bir ölçüdür: benzinli bir makinenin yanında uzun süre çalışacaksanız kulaklık ya da kulak tıkacı kullanın. Yanınızda yardımcı çalışıyorsa ona da kulak koruyucu verin.

Susturucu alırken nelere dikkat edilmeli?

• Motor uyumu: Susturucu, makinenizin motor modeline uygun olmalı. Yanlış bağlantı ölçüsü kaçak yapar.
• Malzeme: Sıcak gaza ve neme dayanıklı, paslanmaya karşı korunmuş gövde uzun ömürlüdür.
• Sökülebilirlik: İçi temizlenebilen bir susturucu, kurum biriktiğinde atılmak zorunda kalmaz.
• Egzoz yönü: Gazın operatörün yüzüne ya da yakıt deposuna doğru üflenmemesi gerekir.
• Güç kaybı: Makineye özel tasarlanmış susturucularda güç kaybı genelde hissedilmeyecek kadar azdır. Belirgin güç kaybı varsa susturucu uyumsuz ya da tıkalı olabilir.

Güncel fiyat ve stok bilgisi için ürün sayfalarına bakın. Makinelerimizi ve yedek parçalarımızı üretici firmamız Horasan Makina üzerinden satın alabilirsiniz.

Sonuç

Benzinli karot susturucu, 2 zamanlı el sondaj makinalarında sesi azaltmanın en etkili tek adımıdır. En iyi sonucu, motora uygun bir susturucu, doğru devir ve uç seçimi, sıkı bağlantılar ve düzenli kurum temizliği birlikte verir. Susturucu takılı olsa bile uzun süreli çalışmada kulak koruyucu kullanmayı ihmal etmeyin.

Size uygun makineyi seçmek için Horasan Makina'nın ürünlerine göz atabilir ya da +90 534 389 63 95 numarasından bize ulaşabilirsiniz.

Kaynaklar

• Resmî Gazete - Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik (28.07.2013, 28721)